Heumensoord

Heumensoord is een ruim 600 ha groot, tot de gemeente Malden behorend gebied dat merendeels uit naaldbos bestaat. Het is gelegen ten zuidoosten van Nijmegen, tussen de Scheidingsweg, de weg Nijmegen-Malden, de weg van Malden naar Groesbeek, en de spoorlijn Nijmegen-Cuyk. Het is een onderdeel van de keten van bossen tussen Nijmegen en Mook. Deze bossen worden naar het oosten toe steeds rijker en gevarieerder, naar het westen toe (Heumensoord!) steeds droger, armer en eentoniger. In het zuiden van het gebied ligt een zweefvliegveld, bestaande uit een aantal intensief gemaaide landingsbanen met enige accommodatie. In het centrum van Heumensoord lagen lange tijd enkele heideterreinen. Aangezien dit terrein tegenwoordig wordt gebruikt om het jaarlijks vol te zetten met legertenten ten behoeve van de Vierdaagse, is het gedegenereerd tot een enkele tientallen hectare grote grasvlakte. Van de heideterreinen die in het begin van deze eeuw een derde van Heumensoord besloegen, is dan ook vrijwel niets meer terug te vinden. In de omgeving van het spoor bevindt zich een militair schietterrein. In het bos er omheen worden frequent militaire oefeningen gehouden, waarbij soms delen van het gebied voor publiek worden afgesloten.

Het gebied wordt ontsloten door een fantasieloos en fijnmazig net van zandpaden. Op mooie dagen wordt hier druk gewandeld en getrimd. Het veelvuldig geronk van motorzagen en de nogal aangeharkte aanblik van het bos verraden dat het als intensief productiebos wordt beheerd. Van de moderne tendens om dood hout te laten liggen en monocultures van naaldbos of uitheems loofbos (Amerikaanse Eik) te vervangen door gevarieerd inlands bos, schijnen de beheerders van Heumensoord nog niet gehoord te hebben. De volgende ruwe indeling in bostypen kan worden gemaakt (figuur 1) ,

(a) oud dennebos (57 ha)
Restanten oude (> 60 jaar) aanplant van voornamelijk grove den. De bomen staan overwegend vrij ver uit elkaar en bieden gelegenheid voor bodemgroei die varieert van wat eenvoudige varens tot een onderetage van struiken (bijv. lijsterbes) en bomen (soms aanplant, soms opslag) als sparren, eiken en berken. In het noordelijk gedeelte is plaatselijk veel rododendron in het bos aanwezig.

(b) middeloud dennenbos (263 ha)
Het merendeel van het dennenbos is 30-60 jaar oud. Naast grove den komen hier en daar opstanden van Corsicaanse- en Oostenrijkse Den voor. De oudste delen zijn doorgaans enkele malen gedund, de jongste ten dele niet of slecht. De bodemgroei blijft veelal beperkt tot bochtig. smele, varens en bramen. Soms echter is er een weelderiger ondergroei van vlier, eik, kastanje, lijsterbes, berken enz. Op een enkele plaats zijn wat oudere overstaanders terug te vinden. De meeste percelen zijn van dezelfde leeftijd en samenstelling, en ogen monotoon. In het meest zuidelijke deel zijn enkele vakken strookgewijs afgezet, waardoor een afwisseling van oudere en jongere delen is ontstaan.

(c)sparrebos (29 ha)
De meeste sparren zijn op .en leeftijd van 20-50 jaar gekomen, wat donker bos met een doorgaans vrijwel kale bodem oplevert. Net als veel dennen zijn ze veelal in een slechte conditie, met een ijle kroon, weinig naalden en veel levenloze takken. Mede hierdoor sneuvelen er nogal wat sparren bij harde wind, wat in de stormgaten wel eens een plekgewijs voorkomen van varens en struiken oplevert.

(d) larix (14 ha)
Vooral in het noordelijk deel bevinden zich enkele larixbosjes. Ze zijn doorgaans 20-40 jaar oud en hebben amper bodemgroei.

(e) eiken-berkenbos (35 ha)
Tamelijk natuurlijk ogend bos, ontstaan uit doorgeschoten hakhout van enkele tientallen jaren oud, gemengd met wat spontane opslag van grove den. De ondergrond is begroeid met vlier, bochtig. smele en soms varens.

(f) beuken-amerikaanse eiken (17 ha)
OP Heumensoord is dit een schaars voorkomend bostype, dat beperkt blijft tot enkele kleine, vrij jonge percelen «50 jaar), met merendeels nogal kale bodem. In het oostelijke deel van het gebied bevinden zich oude lanen, merendeels bestaande uit beuken, soms ook kastanjes of eiken. In deze lanen zijn veruit de oudste bomen van Heumensoord te vinden.

(g) aanplant (61 ha)
Hieronder wordt alle bosaanplant van minder dan 15 jaar oud gerekend. Het merendeel van de aanplant betreft dennen of sparren, soms gemengd met wat loofhout. Het type varieert van verse kaalslag, al dan niet met overstaanders, tot dichte jonge aanplant vóór de eerste dunning.

(h)opslag (59 ha)
Enkele kleine heiderestanten in het midden van het gebied zijn inmiddels vrijwel dichtgegroeid met opslag van voornamelijk )erken en dennen. Rond het vliegveld bevindt zich een zone met opslag van onder meer zomereik, grove den, berk, Amerikaanse eik en Amerikaanse Vogelkers op deels vergraste heiderestanten.

In onderstaande tabel zijn de resultaten weergegeven van een in de Mourik gepubliceerd broedvogelonderzoek uit 1989. Deze getallen geven een aardige indruk van de vogels die aangetroffen kunnen worden in de bossen van Heumensoord.